Samochody poarnicze

Po dopracowaniu pierwszego powojennego samochodu ciarowego, jakim by Star 20 rozpoczto prac nad rnymi pojazdami pochodnymi. Na przeomie lat czterdziestych i pidziesitych opracowano w Centralnym Biurze Technicznym Przemysu Motoryzacyjnego w Warszawie m.in. specjalne podwozie przeznaczone dla samochodw poarniczych, noszce oznaczenie A 20 G. W podwoziu tym wykorzystano sprawdzone ju zespoy gwne z ciarowego Stara. Zastosowany grnozaworowy, szeciocylindrowy silnik typu S-42 osiga moc 62,5 kW przy -2800 obr/min, a wic by o 18% mocniejszy ni silnik Bedforda. W caoci przeniesiono ukad napdowy, a wic sprzgo, czterobiegow skrzynk przekadniow, wa napdowy i tylny most. Opracowano te odmian podwozia (typ A 20 P), ktre .byo wyposaone w autopomp napdzan silnikiem pojazdu poprzez przystawk odbioru mocy montowan przy skrzyni biegw i specjalny wat napdowy. Now konstrukcj bya podunicowa rama spawana, wyduona w tylnej czci o okoo 500 mm.
Pozostae zespoy podwozia, jak: zawieszenie k, ukad kierowniczy i hamulcowy zostay przeniesione z podstawowego samochodu ciarowego. Na podstawie tego podwozia opracowano kilka wersji nadwoziowych, przy czym nie wszystkie z nich weszy do produkcji - cz pozostaa tytko prototypami.
Pierwszym, a zarazem podstawowym modelem by samochd ganiczy GM 8 z nadwoziem oznaczonym symbolem N 71. W nadwoziu o sylwetce wagonowej wykorzystano elementy kabiny typu N 20 wraz z drzwiami zawieszonymi na tylnej krawdzi. Pozostaa cz nadwozia miaa konstrukcj szkieletow z drzwiami bocznymi zawieszonymi ju na przednich krawdziach. Ukad nadwozia oraz rozmieszczenie sprztu byo podobne jak w Bedfordzie OLBZ/N 70. W przedziale zaogi zostay zamontowane dwie drewniane awki dla omiu czonkw zaogi. W przestrzeni midzy kabin kierowcy a przedziaem zaogi znajdowao si pomieszczenie na motopomp typu M-800 (z prawej strony) i agregat prdotwrczy (z lewej). W tylnej, obnionej czci nadwozia rozmieszczono schowki na sprzt poarniczy oraz dwa zwijada na we toczne, a dach tej czci obwiedziony galeryjk suy do przewozu wy mokrych. Na podstawowej czci dachu byo zamontowane rusztowanie na drabin wieloprzsow, bosaki i nosze. Rusztowanie wyposaono w pochylni, dziki ktrej byo moliwe zdjcie drabiny bez wchodzenia na dach. Na prawej stronie przedniej ciany kabiny zamocowano reflektor poarniczy o duej rednicy. Dugo pojazdu wynosia 6500 mm, przy rozstawie osi rwnym 3000 mm. Masa wasna (bez sprztu poarniczego) wynosia 4140 kg, natomiast dopuszczalna mesa cakowita bya okrelona na 7250 kg. Prdko maksymalna samochodu wynosia 75 km/h.
Drugim pojazdem ganiczym by samochd GA 16 oparty na podwoziu A 20 P, majcy nadwozie o symbolu N 72. Sylwetka pojazdu nie ulega zmianie, natomiast zmienio si rozmieszczenie niektrych elementw oraz wyposaenie poarnicze. Dwustopniowa autopompa wirowa typu A 1.600, o wydajnoci 1600 dm3/min przy cinieniu 0,3 MPa, zostaa wbudowana w tylnej rodkowej czci ramy. Zmusio to konstruktorw do przeniesienia koa zapasowego spod tylnej czci ramy na obniony dach nadwozia, a zbiornika paliwa z prawej zewntrznej czci ramy pod przedni awk w przedziale zaogi. Przy autopompie umieszczono dwigni sterowania "gazem", sprzgem i przystawk odbioru mocy. Pomieszczenie midzy kabin kierowcy a przedziaem zaogi byo zupenie inaczej zagospodarowane. W jego lewej czci zamocowano stalowy spawany zbiornik na wod 0 objtoci 500 dm3, a cz praw wykorzystano na we w krgach. Zbiornik wody, wyposaony w przegrody do amania fal i odejmowany waz, by poczony poprzez rur o rednicy 70 mm z zaworem rozdzielczym przy autopompie. Rozwizanie to umoliwiao szybkie doprowadzenie wody. Powyszy zawr rozdzielczy dawa take moliwo napeniania zbiornika oraz zasilania autopompy wprost z hydrantu. Wersja GA 16 przy tych samych gabarytach miaa wiksz mas wasn wynoszc 4700 kg. Warto dopuszczalnej masy cakowitej nie ulega zmianie. Produkcja obu wersji pojazdw ganiczych zostaa rozpoczta w 1952 r. w Sanockiej Fabryce Wagonw. Dalszymi, opracowanymi w tym okresie pojazdami dla poarnictwa byy: samochd ganiczy ~ typu GAM 16/8 oraz autodrabina typu SDAl18/16. Oba te pojazdy byty zbudowane na podwoziu A 20 P wyposaonym w autopomp.
Samochd STAR 20 GAM 16/8 rni si od modelu GA 16 tym, e w miejsce zbiornika na wod umieszczono motopomp typu M-80. Model ten nie wszed jednak do produkcji seryjnej.
Drugi pojazd to samochd specjalny SDA 18/16 z mechaniczn drabin umoliwiajc wejcie na wysoko 18 m. Symbol "S" oznacza pojazd specjalny, a "D" - drabin. W samochodzie tym zastosowano prosty napd rczny wszystkich ruchw roboczych autodrabiny. Drabina trjprzsowa o stalowej konstrukcji spawanej bya' umieszczona na urzdzeniu obrotowym. Urzdzenie to wyposaone w obrotnic kulkow i hamulec zaciskowy umoliwiao obrt o 360 przy najmniejszym kcie pochylenia drabiny rwnym 75. Mechanizmy podnoszenia drabiny oraz jej wysuwu to przekadnie samohamowne uruchamiane korb. W celu zwikszenia statecznoci autodrabiny i odcienia resorowania zastosowano podpory mechaniczne wysuwane z bokw ramy. Bezpieczestwo pracy zapewniay ograniczniki podnoszenia i wysuwu przse oraz wskanik obcienia z sygnalizacj dwikow. Za kabin kierowcy bya umieszczona awa dla 3-4 czonkw zaogi, a w tylnej czci pojazdu zawieszono dwa zwijada na we.
Model ten nie zosta zatwierdzony do produkcji, a tego typu potrzeby jednostek stray poarnych s zaspokajane do chwili obecnej sprztem importowanym.
Kolejnymi pojazdami poarniczymi opracowanymi na podstawie Stara 20 byty specjalne beczkowozy przeznaczone do wsppracy z samochodami ganiczymi. Model oznaczony symbolem SBM 2200/8 by oparty na typowym podwoziu A 20, a model SBA 2000/16 na wyduonym podwoziu A20P.
W samochodach tych wagonowa cz nadwozia bya skrcona. Miecia ona kabin kierowcy i przedzia zaogi z jedn drewnian awk dla czterech osb. W samochodzie SBM 2200/8 nad osi k tylnych zosta zamocowany eliptyczny zbiornik wody o pojemnoci 2200 dm3. Zbiornik wyposaono w zamykany waz, dwie podune i dwie poprzeczne przegrody wewntrzne oraz zawr spustowy o rednicy 260 mm i spaszczon rur spustow. Do bokw zbiornika byy przymocowane skrzynie na we toczne. Tylna cz nadwozia stanowia pomieszczenie na motopomp. Dach zosta wykonany z blachy, a boki z brezentu. W prawej czci pomieszczenia ustawiono motopomp M-800, a w lewej - szafk na jej wyposaenie oraz dwa naczynia o objtoci 25 dm3 kade, na rodek pianotwrczy. Motopompa bya poczona nasad ssawn i elastyczn rur ze studzienk zbiornika wody, co umoliwiao szybkie wczenie si do akcji ganiczej.
Uzupenienie wyposaenia stanowi skadany brezentowy zbiornik na wod. Na tylnych supkach pomieszczenia motopompy zawieszono zwijado na we toczne.
Model SBA 2000/16 mia nieco mniejszy zbiornik na wod (2000 dm3), ale wyposaono go w stay zbiornik o objtoci 120 dm3 na rodek pianotwrczy oraz cztery dodatkowe naczynia przenone po 20 dm3 kade. Autopompa bya wyposaona w zasysacz pianowy poczony ze zbiornikiem rodka pianotwrczego. Tyln cz pojazdu wyposaono podobnie jak w modelu Ga 16.
Samochody beczkowozy byy produkowane w niewielkich liczbach od 1953 r. w Sanockiej Fabryce Wagonw.
Produkowane w Sanoku w drugiej poowie lat pidziesitych pojazdy dla stray poarnych nie spenimy rosncych wymaga uytkownikw. Konstrukcja pierwszych polskich samochodw poarniczych oparta bya na podwoziu Stara 20. Gwn ich wad by may rozstaw osi wynoszcy 3000 mm. W czasie jazdy po nierwnociach powodowao to silne koysanie pojazdu. Ponadto utrudnione byo waciwe rozmieszczenie sprztu ganiczego we wntrzu nadwozia. Drug wad tych pojazdw bya stosunkowo niska dynamika, co wynikao z niekorzystnego stosunku mocy silnika do masy cakowitej.
Zadanie opracowania nowych pojazdw tego rodzaju powierzono pracownikom Biura
Konstrukcyjnego Przemysu Motoryzacyjnego w Warszawie i w odzi. Powsta wwczas projekt rodziny pojazdw dla potrzeb stray poarnych. W jej skad wchodzio pi modeli:
- samochd ganiczy z motopomp GM-8 typN711,
- samochd ganiczy z autopomp GA-16 typN721,
- samochd ganiczy z autopomp i motopomp GAM 16/8 typ N 731,
- samochd specjalny-beczkowz z motopomp SBM 2000/8 typ N 751,
- samochd specjalny-beczkowz z autopomp SBA 2000/16 typ N 761.
Wszystkie te pojazdy powstay w oparciu o zespoy samochodu ciarowego Star 25, majcego zastpi w przyszoci produkowanego wtedy Stara 20. Miay one jednakowe nadwozia, a rniy si jedynie wyposaeniem.
W nowych pojazdach zastosowano silnik o mocy zwikszonej o 19 kW i zwikszono rozstaw osi do 3850 mm. Usunito w ten sposb gwne mankamenty dotychczasowych samochodw poarniczych. Na rys. 1 przedstawiono prototyp samochodu ganiczego Star 25 GA 16 typ N-721 zbudowany w 1957 r. Do napdu uyto szeciocylindrowego, grnozaworowego silnika typu S-47 0 objtoci skokowej powikszonej do 4680 cm3. Przy stopniu sprania 6,8 osiga on moc 77,2 kW przy 3000 obr/min i maksymalny moment obrotowy 304 Nm przy 1650 obr/min. Kadub silnika i gowica odlewane byy z eliwa. Kuty wa korbowy podparto na czterech lizgowych oyskach gwnych. Wa rozrzdu umieszczony w kadubie silnika napdzany by od wau korbowego przez przekadni zbat. W ukadzie smarowania zastosowano peno przepywowy filtr szczelinowy i filtr bocznikowy z wymiennym wkadem tekturowym. Silnik chodzony by ciecz, a jej przepyw regulowany byt poprzez termostat. W ukadzie zasilania uyto ganika typu G-43 S 47 BEJ o rednicy gardzieli 33 mm. Masa suchego silnika wynosia 350 kg.
Pojazd mia klasyczny ukad napdowy. Jednotarczowe suche sprzgo cierne sterowane byo mechanicznie. Zastosowano now piciobiegow skrzynk przekadniow, w ktrej czwarty bieg by biegiem bezporednim, a pity nadbiegiem.
Napd ze skrzynki przekadniowej zblokowanej z silnikiem przenoszony by krtkim waem napdowym na skrzynk rozdzielcz. Std jednoczciowym waem przekazywany by na tylny most. Drugie wyjcie ze skrzynki rozdzielczej suyo do napdu autopompy umieszczonej w tylnej czci pojazdu. W modelach bez autopompy (N 71 1 i N 751) w miejsce skrzynki rozdzielczej stosowano podpor z porednim oyskowaniem dzielonego wau napdowego.
Tylny odcinek wau pochodzi ze Stara o rozstawie osi 3000 mm. Nowa stokowa przekadnia gwna miaa przeoenie 7,17 (43/6). Zespoy podwozia i nadwozia czya nowo opracowana wyduona rama podunicowa o konstrukcji spawanej. Koa przednie zawieszono zalenie na sztywnej osi wspartej na podunych peliptycznych resorach pirowych. Drgania osi tumiy dwa hydrauliczne amortyzatory ramieniowe. Koa tylne rwnie zostay zawieszone zalenie na sztywnym mocie napdowym wspartym na podunych peliptycznych resorach pirowych gwnych. Progresywn charakterystyk zawieszenia zapewniay pomocnicze resory pirowe.
Tarczowe koa jezdne wyposaone zostay w ogumienie o wymiarach 8.25 - 20". W ukadzie kierowniczym zastosowano limakow globoidaln przekadni kierownicz, o rednim przeoeniu 20,75. Jednoobwodowy hamulec zasadniczy uruchamiany by hydraulicznie i wsppracowa z pneumatycznym nadcinieniowym mechanizmem wspomagajcym. Bbny hamulcowe miay rednic wewntrzn 400 mm, a czna powierzchnia okadzin ciernych wynosia 2100 cm2. Zastosowano hamulec pomocniczy (rczny) typu tamowego, ktry dziaa na wa napdowy pojazdu.
Nadwozie wagonowe zamknite miao konstrukcj szkieletow. Przednia ciana z gitymi szybami oraz drzwi przedziau kierowcy pochodziy z kabiny typu K-26 przewidzianej dla przyszego modelu Stara. W rodkowej czci nadwozia wydzielono przedzia dla zaogi, w ktrym zamontowano dwie awki, dla czterech osb kada. We wnkach nadwozia, z obu stron zawieszono dwukoowe zwijada na we toczne.
Nad tyln osi pojazdu zamocowany zosta zbiornik wody o objtoci 400 dm3, wyposaony w przegrody i wnk przelewow. Dwa zbiorniki na rodek pianotwrczy i zmikczajcy, kady o objtoci 100 dm3, umieszczono w tylnej czci nadwozia stanowicej obudow autopompy. Autopompa typu A 1600 wirowa, dwustopniowa otrzymywaa napd od skrzynki rozdzielczej przez dwuczciowy wa napdowy. Na dachu pojazdu zamocowano drabiny.
Dugo cakowita samochodu wynosia 6888 mm, a jego wysoko 2800 mm. Dopuszczalna masa cakowita okrelona zostaa na 7850 kg. Pojazd osiga prdko maksymaln 80 km/h, a zuycie paliwa wynosio ok. 26 dm3/100 km.
W samochodach-beczkowozach zastosowano zbiornik na wod o objtoci zwikszonej do 2000 dm3. Poczenie motopompy lub autopompy z tym zbiornikiem umoliwiao szybkie podanie wody w czasie akcji ganiczej. Pojazdy te mogy by uywane take do dowoenia wody na miejsce akcji.
Uzupenieniem przedstawionej wyej rodziny samochodw poarniczych mia by pojazd ratownictwa technicznego zbudowany rwnie na podwoziu przyszego Stara 25. Wedug projektu wyposaono go w uraw o udwigu maksymalnym 100 kN. Wszystkie ruchy robocze miay napdy elektryczne. Silnik samochodu przez skrzynk przekadniow i rozdzielcz napdza prdnic, ktra zasilaa oddzielne silniki wszystkich mechanizmw urawia. Ponadto pojazd ten wyposaony by we wcigark mechaniczn mocowan do tylnej czci ramy, podnoniki hydrauliczne, aparat do cicia metali, pi i wiertark elektryczn, zestaw przenonych reflektorw, narzdzia lusarskie, tomy, topory itp. Samochd ten nie zosta wdroony do produkcji.
Podobny los spotka pojazdy z opisanej wyej rodziny, jednak cz poszczeglnych rozwiza konstrukcyjnych wykorzystano w nastpnych modelach wytwarzanych seryjnie.
W tym czasie (1957 r.) w Starachowicach wchodzi do produkcji samochd ciarowy Star 21, w ktrym wprowadzono ju now piciobiegow skrzyni przekadniow i nowa przekadni gwn. W celu szybszego uruchomienia nowych samochodw dla stray poarnych opracowano wersje dwch beczkowozw typu N-751 i N-761 z wykorzystaniem zespow Stara 21. Produkcj seryjn tych pojazdw postanowiono uruchomi w Jelczaskich Zakadach Samochodowych. U podstaw tej decyzji leaa potrzeba znacznego zwikszenia produkcji autobusw w Sanoku. Trway tam wwczas przygotowania do uruchomienia autobusw San H 01. W samochodach Star 21 SBM 2000/8 i Star 21 SBA 2000/16 (opracowanych take w BKP Mot) zastosowano silniki typu S-42, podwozia przyjto z pojazdw prototypowych, a w zmienionej konstrukcji nadwozia wykorzystano elementy seryjnej kabiny typu N-23. Uycie silnika S-42 osigajcego jedynie moc 62,5. Uycie silnika S-42 osignito jedynie moc 62,5 kW przy 2800 obr/min spowodowao obnienie waciwoci trakcyjnych pojazdu. Prdko maksymalna spada do 70 km/h.
W ukadzie napdowym samochodu SBM 2000/8 wprowadzono dzielony wa napdowy z oyskiem porednim, natomiast w typie SBA 2000/16 (N-761) ze wzgldu na zastosowanie autopompy wa dzielia skrzynka rozdzielcza. Przedzia zaogi zosta zmniejszony.
Standardowym wyposaeniem samochodu N-751 bya przenona motopompa typu M 800/E produkowana przez Wytwrni Sprztu Mechanicznego w Bielsku-Biaej. Do jej napdu suy dwucylindrowy silnik dwusuwowy typu S-15 wyposaony w rozrusznik elektryczny. Samochd typu N-761 wyposaono w autopomp typu A 1600 z dwustopniow wirow pomp typu P 30a. Nowe samochody poarnicze zbudowane na bazie Star 21 miay wymiary i masy podobne do pojazdw prototypowych. Przy rozstawie osi 3850 mm ich dugo wynosia 6720 mm, a wysoko 2710 mm. Mas wasn producent okrela na 4990 kg a dopuszczaln mas cakowit na 7850 kg. Produkcja tych samochodw ruszya w 1958 roku. Do koca roku wykonano ich 174 sztuki.
Na przeduonym podwoziu Stara powsta take projekt autodrabiny mechanicznej, oznaczonej symbolem SD-22. Trjprzsowa drabina o konstrukcji stalowej umoliwiaa wejcie na wysoko 22 m. Drabina moga by uywana po ustawieniu czterech podpr. Zastosowano prosty napd mechaniczny wszystkich ruchw roboczych. Wyduona kabina przeznaczona bya do przewozu szeciu osb zaogi (wraz z kierowc). Samochody poarnicze produkcji JZS otrzymay w roku 1960 symbol Star 25, gdy ich podwozia zostay zmodernizowane przez FSC w Starachowicach.
Zastosowano mocniejszy silnik typu S-472, osigajcy moc 69,8 kW przy 3000 obr/min. Wprowadzono now pomp hamulcow o wikszym wydatku oraz ulepszono mechanizm wspomagajcy ukad hamulcowy. Szereg zmian wprowadzono take w instalacji elektrycznej, (kierunkowskazy migowe i centralny napd wycieraczek szyb). Bogate wyposaenie w sprzt ganiczy nadawao tym pojazdom charakter uniwersalnych jednostek wielozadaniowych. Dziki mocniejszemu silnikowi wzrosa maksymalna prdko tych pojazdw i wynosia 80 km/h.
W 1960 roku w JZS wyprodukowano 200 egzemplarzy tych pojazdw a w 1965 roku 320. Samochody typu N-751 i N 761 produkowane byy do 1966 roku.
Zastpi je wwczas samochd ganiczy Star 25 GSBAM 2000/8+8 typu 028 z nadwoziem N-762. Podwozie typu A 26 P dostarczaa Starachowicka FSC. Pojazd przeznaczony by do przewozu szecioosobowej sekcji ganiczej, a wyposaono go w motopomp, autopomp i zbiornik wody. Napdza go silnik typu S-474 osigajcy moc 77,2 kW przy 3000 obr/min. Najwiksz zmian w ukadzie napdowym pojazdu byo przeniesienie skrzyni przekadniowej do rodkowej czci podwozia i zastosowanie przystawki odbioru mocy przeznaczonej do napdu autopompy. Rozwizanie to pozwolio na rezygnacj ze skrzynki rozdzielczej. Samochd otrzyma nowe dwusegmentowe nadwozie. Pierwszy segment tworzya zmodernizowana dwuosobowa kabina kierowcy oznaczona symbolem N 20.1. Jej tylne okno poczone zostao elastyczn harmonijk z czteroosobowym przedziaem zaogi mieszczcym si w drugim segmencie nadwozia. Za przedziaem zaogi w schowku nad zwijadami umieszczono przenon motopomp typu M 8/8. W tylnej czci nadwozia mieci si zbiornik na wod ganicz, o objtoci 2000 dm3 a take zbiornik na rodek pianotwrczy (o objtoci 150 dm3). Autopompa typu A 8/8 wbudowana w tyln cz podwozia odbieraa napd od przystawki skrzyni przekadniowych poprzez przegubowe way napdowe i przekadni acuchow. Autopompa moga pracowa rwnie w czasie jazdy. Na przedniej czci dachu zamocowane zostao dziako wodno-pianowe zasilane z autopompy, a obok niego dwuprzsowa drabina o dugoci 10 m. Samochd by dodatkowo wyposaony w urzdzenie szybkiego natarcia z wem o dugoci 35 m, zakoczonym prdownic i poczonym z autopomp.
Przy zachowaniu rozstawu osi 3850 mm dugo pojazdu wynosia 6750 mm, a jego wysoko 2800 mm. Dopuszczalna masa cakowita wzrosa prawie o 800 kg i wynosia 8610 kg. Produkcja tych samochodw w latach 1966-1967 utrzymywaa si na poziomie 360 - 370 sztuk rocznie.

Zmieniony (sobota, 12 listopada 2011 07:54)